ਚਰਖਾ ਬੋਲ ਪਿਆ

ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਵਕਤ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ ਬੇਸ਼ੱਕ ਚੰਗੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਰੂਹ ਦੀ ਖਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਵੱਲ ਹੋਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫ਼ਿਰਕੇ, ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੀ ਖਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਗਾਓ ਜਾਂ ਖਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੌਗਾਤਾਂ ਜਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਮਾਣਿਆ-ਹੰਢਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਅਨਮੋਲ ਸੌਗਾਤਾਂ ਵਿਸਰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਵੰਨਗੀ ਹੈ ‘ਚਰਖਾ’ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਦਿਲ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਅੱਸੀ-ਨੱਬੇ ਸਾਲ ਪਿੱਛੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
‘‘ਬਾਬਲ ਮੇਰੇ ਚਰਖਾ ਦਿੱਤਾ,
ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੇਖਾਂ,
ਸਈਆਂ ਕੱਤ-ਕੱਤ ਘਰ ਨੂੰ ਮੁੜੀਆਂ
ਮੈਂ ਚਰਖੇ ਵੱਲ ਵੇਖਾਂ’’
ਚਰਖਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੂਤੀ ਕਦੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤਕ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਘਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਚਰਖੇ ’ਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਦਾਦੀਆਂ, ਮਾਵਾਂ, ਚਾਚੀਆਂ, ਤਾਈਆਂ, ਭੂਆ-ਫੁੱਫੀਆਂ ਮਣਾਂ ਮੂੰਹੀਂ ਸੂਤ ਕੱਤ ਕੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਮਾਨ ਦਰੀਆਂ, ਖੇਸ, ਚਾਦਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਕ-ਸੁੱਕ, ਜੋ ਘਰ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਆਦਿ ਦੇ ਕੰਮ ਆਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਿਆਰ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਕਦੇ ਇਸ ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਧੀ ਦੇ ਦਾਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੁੱਖ ਆਈਟਮ ਦਾ ਮਾਣ-ਸਤਿਕਾਰ ਵੀ ਹਾਸਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਕਤ ਬੀਤਿਆ, ਇਸ ਚਰਖੇ ਦੀ ਅੱਜ ਦੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਯੁੱਗ ਨੇ ਹਾਲਤ ਕੱਖੋਂ ਹੌਲੀ ਤੇ ਪਾਣੀਓਂ ਪਤਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਚਰਖਾ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਡਿਓਢੀਆਂ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਘਰਾਂ ਦਿਆਂ ਪਰਸੱਤਿਆਂ ’ਤੇ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਯਾਦ ਭੁੱਲਦੀ-ਭੁੱਲਦੀ ਭੁੱਲ ਗਈ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਸੱਤੇ ’ਤੇ ਇਸ ਚਰਖੇ ਉਪਰ ਨਿਗ੍ਹਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਜਾ ਪਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਮਾਗ ਨਾਲ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਇਸ ਉੱਤੇ ਰੰਗ-ਰੋਗਨ ਕਰਕੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਨ ਆਈਟਮ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਿਆ ਸਟੇਜ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਕਦੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਸੂਹੀ ਫੁਲਕਾਰੀ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਚਰਖੇ ’ਤੇ ਲੰਮੇ-ਲੰਮੇ ਤੰਦ ਕੱਤਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅੱਧ-ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਚਰਖੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਹੂਦੇ ਗਾਣਿਆਂ ’ਤੇ ਬੇਹੂਦਾ ਡਾਂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਚਰਖੇ ਦੀ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਇੰਜ ਧਾਹ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ :-
ਪੂਣੀਆਂ-ਗਲੋਟੇ ਤੰਦ ਭੁੱਲ ਗਈ
ਤੂੰ ਕੁੜੀਏ,
ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਫੈਸ਼ਨਾਂ
’ਚ ਰੁਲ ਗਈ ਤੂੰ ਕੁੜੀਏ,
ਵੇਖ ਡੁੱਲ੍ਹਦੇ ਅੱਖਾਂ ’ਚੋਂ ਹੰਝੂ ਖਾਰੇ
ਨੀਂ ਚਰਖਾ ਦੁੱਖ ਦੱਸਦਾ ਕਿਤੇ
ਸੁਣ ਅੱਲ੍ਹੜੇ ਮੁਟਿਆਰੇ…।
-ਪ੍ਰਤਾਪ ਪਾਰਸ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ
*  ਮੋਬਾਈਲ: 099888-11681